Full Stack Developer Olma Yolunda Öğrenilmesi Gerekenler

Hem Frontend hem de Backend dünyasına hakim olmak isteyenler için yol haritası geniştir. Çünkü full stack geliştirici, bir projenin hem kullanıcı arayüzünü (görünen tarafını) hem de arka plandaki işleyişini (sunucu, veritabanı, güvenlik, performans vb.) anlayıp geliştirebilen kişidir. İyi haber şu: Öğrenme süreci uzun görünse de doğru sırayla ilerlerseniz her şey daha yönetilebilir hale gelir.

1) Frontend (Kullanıcı Arayüzü) Temelleri

Frontend tarafı, kullanıcının tarayıcıda gördüğü ve etkileşime geçtiği alandır. Bu bölümde amaç; tasarımın doğru görünmesi, etkileşimlerin sorunsuz çalışması ve sayfaların hızlı yüklenmesidir.

HTML5

Her şeyin başlangıcı HTML’dir. Sadece “etiket yazmak” değil; doğru semantik kullanımı öğrenmek önemlidir. Örneğin <header>, <main>, <article> gibi yapılar hem erişilebilirliği artırır hem de SEO tarafında fayda sağlar.

CSS3

CSS tarafında modern düzenleme teknikleri olan Flexbox ve CSS Grid mutlaka öğrenilmelidir. Ayrıca responsive (mobil uyumlu) tasarım için medya sorguları (@media) ve temel UI prensipleri (boşluk, hizalama, tipografi) sizi bir adım öne taşır.

Modern JavaScript (ES6+)

JavaScript, frontend tarafını “canlı” yapan dildir. ES6+ ile gelen modern yapıların (ör. let/const, arrow functions, destructuring, template literals) yanında şu konular çok kritiktir:

• DOM manipülasyonu ve olay yönetimi (event handling)
• Asenkron programlama: Promise, async/await
• API tüketimi: fetch / axios ile veri çekme
• Temel veri yapıları: array metotları (map, filter, reduce)

Framework / Kütüphane Seçimi: React veya Vue

Temeller oturduktan sonra, React veya Vue.js gibi bir teknoloji eklemek sizi sektörde daha “işe hazır” hale getirir. Buradaki amaç tek bir framework’ü yüzeysel bilmek değil; birini gerçekten iyi öğrenmektir.

• Component mantığı ve component tasarımı
• State yönetimi (React: Context/Redux/Zustand vb. / Vue: Pinia/Vuex)
• Routing (React Router / Vue Router)
• Form yönetimi ve doğrulama (validation)

2) Backend (Sunucu ve İş Mantığı) Temelleri

Backend tarafı, uygulamanın görünmeyen ama asıl “iş” yapan bölümüdür. Kullanıcı girişleri, yetkilendirme, veri işleme, API’ler, veritabanı işlemleri ve güvenlik gibi konular burada yönetilir.

Programlama Dili Seçimi: PHP, Node.js veya Python

Günümüzde farklı teknolojiler popüler olsa da önemli olan şu: Bir dili derinlemesine öğrenmek. Çünkü mantık oturduktan sonra diğer dillere geçiş çok daha kolay olur.

• PHP: Pazarın ciddi bir kısmında hala aktif kullanılır. Özellikle WordPress ve Laravel ekosisteminde çok güçlüdür.
• Node.js: JavaScript’i backend tarafında kullanmanızı sağlar. Gerçek zamanlı uygulamalarda (chat, bildirim, socket) sık tercih edilir.
• Python (Django/Flask): Hızlı geliştirme, temiz kod ve geniş ekosistem avantajı sunar. Django daha “bütünleşik”, Flask daha “minimal” yapıdadır.

API Mantığı ve REST

Full stack geliştiricinin bel kemiği API mantığıdır. Frontend ile backend genellikle REST API üzerinden haberleşir. Bu noktada şunları öğrenmek gerekir:

• HTTP metotları: GET, POST, PUT/PATCH, DELETE
• Durum kodları: 200, 201, 400, 401, 403, 404, 500
• JWT / Session tabanlı kimlik doğrulama
• Rate limit, loglama ve hata yönetimi

Veritabanı Mantığı: SQL ve NoSQL

Veritabanı, uygulamanın hafızasıdır. Full stack yolunda veri modelleme ve CRUD mantığı mutlaka kavranmalıdır.

SQL (İlişkisel Veritabanı)

MySQL veya PostgreSQL ile başlayabilirsiniz. Öğrenmeniz gereken çekirdek konular:

• Tablo tasarımı ve normalizasyon
• JOIN mantığı
• Index kullanımı ve performans
• Transaction kavramı

NoSQL

MongoDB gibi doküman tabanlı veritabanları, esnek veri yapıları ve hızlı prototipleme için tercih edilir. Ancak “NoSQL her zaman daha iyi” gibi bir kural yoktur; proje ihtiyacına göre seçmek gerekir.

3) Full Stack İçin Olmazsa Olmaz Ek Beceriler

Git ve Versiyon Kontrol

Tek başına çalışsanız bile Git bilmek zorundasınız. Minimum seviyede şu konular şart:

• commit, branch, merge
• pull request mantığı
• conflict çözme

Temel DevOps Bilgisi

Full stack geliştirici her şeyi “tek başına” yapmak zorunda değil ama en azından bir uygulamayı ayağa kaldırabilecek kadar bilgi sahibi olmalıdır:

• Linux temel komutları
• Sunucuya deploy mantığı
• Docker ile konteyner kavramı (başlangıç seviyesi bile çok işe yarar)
• CI/CD kavramına aşinalık

Güvenlik ve Performans

Basit görünen uygulamalarda bile güvenlik açıkları ciddi sorun çıkarabilir. En azından şu konulara dikkat edin:

• XSS, CSRF, SQL Injection gibi temel saldırı türleri
• Şifrelerin hashlenmesi (plain text asla olmaz)
• Yetkilendirme (authorization) ve rol yönetimi
• Performans: caching, lazy loading, doğru sorgu yazımı

4) Örnek Öğrenme Sırası (Pratik Yol Haritası)

1. HTML + CSS + Responsive tasarım
2. JavaScript (DOM, async/await, API tüketimi)
3. React veya Vue ile proje geliştirme
4. Backend dili seçimi (PHP/Laravel, Node/Express, Python/Django vb.)
5. REST API geliştirme + kimlik doğrulama
6. SQL + temel veri modelleme
7. Deploy + Git akışı + güvenlik temelleri

5) Proje Yapmadan Olmaz: Portföy Önerileri

“Öğreniyorum” demenin en güçlü kanıtı projedir. Aşağıdaki projeler hem öğretir hem de CV’nizde güçlü durur:

• To-Do Uygulaması (Auth + CRUD + filtreleme)
• Blog Sistemi (Admin panel, kategoriler, yorumlar)
• E-ticaret Mini Proje (Sepet, ürün yönetimi, ödeme simülasyonu)
• Randevu/Rezervasyon (takvim, bildirim, rol yönetimi)

Sonuç

Full stack developer olmak; “her şeyi biraz bilmek” değil, temelleri sağlam kurup üzerine katman katman koymaktır. Frontend tarafında kullanıcı deneyimi, backend tarafında veri ve iş mantığı, tüm süreçte ise proje disiplini ve güvenlik önemli rol oynar. Bir teknoloji seçip derinleşin, bol proje üretin ve gerçek problemlere çözüm geliştirmeye odaklanın.